Promocija romana Krađa, švedske autorke An-Helen Lestadijus, održaće se 30. juna (utorak), u Štrik kafe knjižari (Vlajkovićeva 7), u 19h.
O knjizi će govoriti:
– Nikola Perišić – prevodilac
– Dragana Kovačević – novinarka i književna kritičarka
– Katarina Ješić – urednica u Heliksu
Roman Krađa autorke An-Helen Lestadijus, koji na srpskom jeziku objavljuje izdavačka kuća Heliks u izvrsnom prevodu Nikole Perišića, predstavlja potresnu hroniku o preživljavanju naroda Sami u savremenoj Švedskoj.
Kroz sudbinu devetogodišnje devojčice Else, koja svedoči brutalnom ubistvu svog teleta irvasa, autorka otvara prozor u svet obeležen ksenofobijom, ekološkim krizama i sistemskim ignorisanjem od strane državnih institucija.
Ono što započinje kao napeti psihološki triler u ledom okovanom, krajnjem severu Skandinavije, brzo prerasta u duboku društvenu dramu.
Ubistva irvasa, ključnog stuba samijskog identiteta i opstanka, švedska policija tretira kao obične, sitne imovinske krađe, potpuno prenebregavajući da je reč o zločinima iz mržnje i svesnom psihološkom teroru nad domorodačkim stanovništvom.
Lestadijus piše oštro, bez ulepšavanja, vešto preplićući melanholiju polarnih noći sa vrelim gnevom obespravljene zajednice.
Krađa je nezaobilazno štivo o ceni napretka, očuvanju tradicije i traumama koje se prenose s kolena na koleno, ali i o neustrašivom glasu koji odbija da bude ućutkan.
An-Helen Lestadijus je švedska novinarka i književnica. Potiče iz dve nacionalne manjine, Samija i Tornedalaca, što značajno utiče na teme u njenim delima. Karijeru je započela kao novinarka 1990-ih, a kao književnica je debitovala 2007. romanom SMS poruke iz Sopera (SMS fran Soppero), koji je nastao na osnovu nagrađenog rukopisa.
Najveću pažnju šire publike privukla je romanom U jedan i deset (Tio over ett), za koji je 2016. osvojila prestižnu Augustovu nagradu za najbolju knjigu za decu i mlade, a zatim i književnu nagradu Norlanda (Norrlands litteraturpris) za 2017. godinu.
Godine 2021. objavila je svoj prvi roman za odrasle, Krađa (Stold), koji je postao najprodavaniji roman u Švedskoj, preveden na više jezika i ekranizovan u film koji se od 2024. prikazuje na Netfliksu. U knjigama često se vraća na teme svoje domovine, istorije i života u zajednici, kao i na pitanja pravde i identiteta.
Kada pravda zanemi: Anatomija laponskog bola
Savremena skandinavska književnost je odavno prevazišla okvire klasičnog krimi-žanra, koristeći narativnu napetost kao hirurški skalpel za seciranje skrivenih društvenih anomalija. Roman Krađa autorke An-Helen Lestadijus, nastao je upravo na tom talasu, a pred domaće čitaoce stiže zahvaljujući Izdavačkoj kući Heliks. Iza naizgled proste krivičnopravne odrednice iz naslova krije se složena, višeslojna priča o sistemskom rasizmu, kulturnom identitetu i ekološkoj tragediji naroda Sami na dalekom severu Evrope.
Radnja romana počinje u zimu 2008. godine u idiličnom, ali surovom pejzažu Laponije. Devetogodišnja Elsa, pripadnica porodice uzgajivača irvasa, postaje svedok jezivog prizora: lokalni meštanin Robert Isakson brutalno ubija njeno voljeno tele irvasa, preteći joj smrću ako progovori. Ovaj traumatični događaj postaje okosnica Elsinog odrastanja, ali i metafora za širi društveni kontekst. Kada Elsina porodica prijavi zločin, nailazi na zid institucionalne ravnodušnosti. Policija, personifikovana u birokratskom aparatu koji ne razume niti želi da razume autohtoni narod, slučaj klasifikuje kao „krađu“. Za švedsku državu, irvas je tek pokretna imovina, ekonomska stavka, dok je za narode Sami on svetinja, izvor života i centralni stub kulturnog koda.
Lestadijus, i sama samijskog porekla, ne piše egzotičnu razglednicu sa severa, već duboko proživljenu dramu. Ona precizno locira bolne tačke unutar same zajednice – generacijski jaz, tihi gnev muškaraca koji gube tlo pod nogama pod pritiskom klimatskih promena i zakonskih regulativa, neravnopravan položaj žena unutar samog naroda Sami i stravičan psihološki pritisak koji kulminira tragedijama poput samoubistava lokalnih mladića koji ne vide izlaz iz obruča društvene izolacije i netrpeljivosti. Likovi poput sestre Else ili mladog Lasea svedoče o unutrašnjim lomovima između svetova: privlačnosti modernog gradskog života i neumoljivog zova tradicije i odgovornosti prema krdima.
Drugi deo romana, smešten deset godina kasnije, donosi zrelu, ali podjednako progonjenu Elsu koja se suočava sa činjenicom da opasnost nije prošla, a da su progonitelji i dalje slobodni i zaštićeni opštim mukom institucija. Autorka izuzetno vešto gradi atmosferu u kojoj hladnoća nije samo klimatski faktor, već i emocionalno stanje šireg društva prema manjini. Jezik romana, koji u odličnom prevodu Nikole Perišića zadržava svoju izvornu oporost, ritmičnost i autentične samijske pojmove, uspeva da čitaocu verno prenese i magiju i surovost laponskih prostranstava.
Krađa nije samo priča o jednoj devojčici i njenim irvasima; to je univerzalan, glasan i književni krik protiv nepravde. Lestadijus uspeva da spoji napetost vrhunskog trilera sa dubinom antropološke studije, podsećajući nas da se istinski mrak ne nalazi u polarnim noćima, već u ljudskoj ravnodušnosti i slepilu pred patnjom drugih.
Katarina Ješić