„Imamo najbolju vladu koju novac može da kupi.“ (Mark Tven, 1835-1910, američki pisac i humorista)
„Korupcija je gora od prostitucije. Prostitucija ugrožava moral pojedinca, dok korupcija ugrožava moral cijele države. (Karl Kraus, 1874-1936, austrijski pisac, satiričar i novinar)
„Ljudi koji biraju korumpirane političare…nijesu njuhove žrtve, već saučesnici.“ (Džordž Orvel, 1903-1950, engleski pisac)
Mreža za afirmaciju nevladinog sektora (MANS) podnijela je, u martu 2019.godine, krivičnu prijavu u kojoj se navodi da su Milo i Ana Đukanović (tada Kolarević), u saradnji sa više domaćih i stranih lica omogućili Mađar Telekomu (MT) da pod povoljnim uslovima otkupi dvije trećine akcija Telekoma Crne Gore (TCG) (od 2005.godine, Crnogorski Telekom), što je bio preduslov za preuzimanje većinskog vlasništva nad kompanijom. MT je kćerka njemačkog Dojč Telekoma (DT).
U krivičnoj prijavi, Đukanovići se terete da su „kroz organizovanje kriminalne grupe, koristeći privredne i poslovne strukture Crnogorskog Telekoma, omogućili Mađar Telekomu da po povoljnijim uslovima kupi akcije manjinskih akcionara i tako dođe u posjed dvije trećine akcija Telekoma Crne Gore, a to je bio uslov za kupovinu državnog paketa akcija kompanije…Zatim su sačinjavali lažne – simulovane ugovore preko kojih je prijavljenom Milu Đukanoviću i drugim za sad neidentifikovanim licima isplaćen mito u iznosu od 7,4 miliona eura, koje su stekli, držali i koristili sa znanjem u trenutku prijema da novac potiče od krivičnog djela, istovremeno lažno prikazujući činjenice o prirodi tog novca koji je isplaćen kao mito i lažno prikazujući da se radi o novcu isplaćenom za izvršene usluge“.
Vlada Crne Gore je, u martu 2005.godine, prodala državni paket akcija (u TCG-u) MT-u za 114 miliona evra, od čega su tri miliona izdvojena za otkup akcija manjinskih akcionara.
Prema MANS-u, Đukanovići i ostali su, uz pomoć poslovnih struktura i uticaja na izvršnu vlast, omogućili MT-u da kupi akcije manjinskih
akcionara TCG-a pod povoljnijim uslovima, mimo tenderskih pravila. Time su omogućili da MT preuzme dvije trećine ST-a, što je bio ključni uslov za kupovinu državnog paketa akcija u TCG-u (akcije Vlade + Zavoda za zapošljavanje).
U prijavi je navedeno da je uslov za kupovinu TCG-a od strane MT-a bio da se MT-u omogući kupovina dvije trećine akcija, što je bilo suprotno uslovima propisanim tenderom.
„…Tenderska komisija je u izvještaju dala komentar da su u pitanju materijalne izmjene takve prirode koje, osim prodavca i predmeta kupoprodaje, predstavljaju potpuno novi ugovorni odnos u kome je pozicija prodavca (TCG-a), zbog njegove povećane odgovornosti, s jedne strane, i ovlašćenja kupca (MT-a) na obeštećenje, s druge strane, izrazito nepovoljna…U cilju realizacije uslova koje je postavio MT, 12. januara 2005.godine, u Podgorici održan je sastanak kom su prisustvovali prijavljeni i druga lica…Nakon sastanka (Oleg) Obradović je dogovorio sa (Milom) Đukanovićem i drugim NN licima iz Vlade da Vlada plati manjinskim akcionarima Crnogorskog Telekoma 0,3 eura po akciji.“, piše u prijavi.
Ovakva odluka je nezakonita, jer je Vlada novcem građana, odnosno novcem iz budžeta, koji je bio planiran za druge svrhe, subvencionisala (privilegovala) MT, kao kupca akcija?! Kako sredstva za takvu namjenu nijesu bila planirana Zakonom o budžetu za 2005.godine, to je ovakvoj, eventualnoj, vladinoj odluci moralo prethoditi skupštinsko usvajanje rebalansa budžeta.
I pored toga, manjinski vlasnici su ostali zakinuti. MT je kupovao akcije manjinskih akcionara TCG-a po cijeni od 2,2 evra po akciji. Uz subvenciju Vlade od 0,3 evra po akciji dobili su 2,5 evra po akciji. Ali, to je bilo daleko manje od 4,7 evra po akciji, koliko je MT platio za državni paket akcija TCG-a.
Na taj način, izvršena je diskriminacija manjinskih akcionara, što je protivno članu 8 stav 1 Ustava Crne Gore:
„Zabranjena je svaka neposredna ili posredna diskriminacija, po bilo kom osnovu.“
Nadalje, i Zakon o zabrani diskriminacije, u članu 2 (Zabrana diskriminacije), između ostalog, propisuje:
„Diskriminacija je svako pravno ili faktičko pravljenje razlike ili nejednako postupanje…prema jednom licu u odnosu na druga lica…koje se zasniva na pripadnosti grupi (u konkretnom slučaju, grupi manjinskih akcionara)…“
U prijavi je navedeno i da je, radi isplate mita, MT zaključio dva simulovana (lažna) ugovora, a TCG je zaključio još dva takva ugovora, sa trećim pravnim licima, tobože, o pružanju konsultantskih usluga, preko kojih su Milo Đukanović i drugi primili mito od 7,4 miliona evra.
Dio novca (mita), u vrijednosti od 580.000 evra isplaćen je preko Ane Đukanović i to na osnovu antidatiranog ugovora (sa lažnim ranijim datumom), kako bi se prikrila priroda transakcije.
„Ovaj ugovor je u ime MT-a potpisao prijavljeni (član Odbora direktora TCG-a iz MT-a) Tomaš Morvai i isti je antidatirao…kako bi omogućio isplatu iznosa od 580.000 eura prijavljenoj Ani Đukanović za usluge koje ona nije pružila“, stoji u krivičnoj prijavi.
MT je 2011.godine platio kaznu od 95 miliona dolara za poravnanje sa američkom Komisijom za hartije od vrijednosti i berzu (Securities and Exchange Commission-SEC), zbog optužbi te Komisije da je mađarska kompanija podmitila zvaničnike u Sjevernoj Makedoniji i Crnoj Gori, kako bi isključila konkurenciju u postupku privatizacije tamošnjih telekomunikacionih kompanija.
U tužbi SEC-a, iz marta 2014. godine, navedeno je da je DT preko MT, isplatio višemilionski mito crnogorskim zvaničnicima, odnosno da su trojica direktora MT-a, od kojih su dvojica bili članovi Odbora direktora TCG-a, nakon privatizacije 2005.godine, podmitili više predstavnika crnogorske Vlade, kao i „sestru najvišeg vladinog funkcionera koja se bavi advokaturom“.
MT je, u postupku pred pravosudnim organima SAD (koji su nadležni zato što se akcije MT-a kotiraju na Njujorškoj berzi, od 1997.godine) priznao i prihvatio odgovornost za postupanje svojih zvaničnika, uključujući i odgovornost za potpisivanje simulovanih ugovora (jedan je potpisan sa kompanijom Sigma, iz Podgorice).
I ambasada SAD u Crnoj Gori, u martu 2014.godine, pozvala je crnogorske vlasti „da sprovedu potpunu istragu i privedu pravdi sve koji su krivi u ovom slučaju“. Iz ambasade je saopšteno da je SEC prikupila dokaze o podmićivanju, odnosno da su trojica rukovodilaca odobrila da MT sa 7,35 miliona evra podmiti vladine zvaničnike u Crnoj Gori kako bi olakšali MT-u da stekne vlasništvo nad TCG-om.
Naredne, 2015.godine, godine crnogorsko tužilaštvo je, o tome, dobilo dokumentaciju iz SAD.
Specijalna državna tužiteljka Ana Perović – Vojinović donijela je rešenje, krajem jula ove godine, o odbacivanju krivične prijave protiv tadašnjeg premijera Mila Đukanovića, njegove sestre i više drugih lica koje je MANS osumnjičio za zloupotrebu službenog položaja, primanje mita i formiranje kriminalne organizacije, u postupku privatizacije TCG-a. U rešenju (bez obrazloženja) navedeno je samo da se prijava odbacuje zbog (apsolutne) zastarelosti krivičnog gonjenja.
Pored Mila Đukanovića, postupak je obustavljen i protiv nekadašnjeg predstavnika TCG-a Olega Obradovića, suvlasnika „Eurofond“-a Veselina Barovića, Damjana Hoste, iz preduzeća Monte Adria i Tomaša Morvaija.
MANS se obratio Vrhovnom državnom tužiocu sa zahtjevom da preispita odluku specijalne državne tužiteljke o odbacivanju krivične prijave, u kome je navedeno da „tužilac je tražio način da oslobodi prijavljene od krivičnog progona“, te da je donijeto „rešenje bez obrazloženja i navođenja koje su procesne radnje preduzete.“
Rešenje specijalne državne tužiteljke je nezakonito, jer je prekršila imperativnu obavezu na donošenje obrazloženog rešenja, iz člana 271 (Odbacivanje i dopuna krivične prijave) Zakonika o krivičnom postupku (ZKP):
„Državni tužilac će obrazloženim rešenjem odbaciti prijavu…“
Znači, u rešenju o odbacivanju krivične prijave mora se navesti šta je urađeno povodom provjere navoda prijave, te koje su procesne mjere i radnje preduzete protiv prijavljenih.
Postupajući tužilac je u postupku izviđaja (postupka po krivičnoj prijavi) ovlašćen i dužan da preduzima procesne mjere i radnje radi provjere navoda prijave i može, između ostalog, naložiti policiji preduzimanje određenih mjera i radnji i/ili prikupljanje obavještenja; prikupljati obavještenja od građana, drugih organa ili organizacija; saslušati podnosioca prijave, prijavljene (osumnjičene) i građane u svojstvu svjedoka…Kod odlučivanja o krivičnoj prijavi nadležni tužilac može zatražiti od stručnih lica da mu daju „potrebna objašnjenja“.
Takođe, tužilac je dužan da podnosioca prijave obavijesti i o razlozima (ne)prihvatanja pravne kvalifikacije krivičnih djela iz prijave. Ovo, iako tužilac nije vezan pravnim kvalifikacijama iz prijave.
Postupajući tužioci u Specijalnom državnom tužilaštvu (SDT) prekršili su i član 256a (Rok za postupanje po prijavi) ZKP-a, po kome „Rukovodilac državnog tužilaštva ili državni tužilac kome je predmet dodijeljen u rad dužan je da donese odluku, najkasnije u roku od tri mjeseca od dana prijema predmeta“. Taj rok se može produžiti najduže mjesec dana. Izuzetno, u složenim predmetima, rok za donošenje odluke je (najkasnije) šest mjeseci.
Član 256a se morao primijeniti, jer je propisan Zakonom o izmjenama i dopunama Zakonika o krivičnom postupku („Službeni list CG“, broj 35/2015, od 7.jula 2015.godine.
Kao što je već rečeno, prijava je podnijeta zbog krivičnih djela Zloupotrebe službenog položaja, Primanja mita i Formiranja kriminalne organizacije.
Krivično djelo Zloupotreba službenog položaja je propisano članom 416 Krivičnog zakonika (KZ) („Službeni list RCG“ br. 70/2003, od 25.12.2003.godine):
„(1) Službeno lice koje u namjeri da sebi ili drugom pribavi korist ili drugom nanese štetu, iskoristi svoj službeni položaj ili ovlašćenje, prekorači granice svog službenog ovlašćenja ili ne izvrši službenu dužnost, kazniće se zatvorom do tri godine…
(4) Ako vrijednost pribavljene imovinske koristi prelazi iznos od trideset hiljada evra, učinilac će se kazniti zatvorom od dvije do deset godina.“
Ne može biti sporno da su Milo Đukanović, kao predsjednik Vlade (2005.godine), i druga NN lica iz Vlade imali svojstvo službenog lica, po članu 142 stav 3 KZ-a, koji glasi:
„Službenim licem smatra se:
…2) izabrano, imenovano ili postavljeno lice u državnom organu…“
Član 124 KZ-a reguliše zastarelost krivičnog gonjenja i, između ostalog, glasi:
„Ako u ovom zakoniku nije drukčije određeno, krivično gonjenje ne može se preduzeti kad protekne:
…3) petnaest godina od izvršenja krivičnog djela za koje se po zakonu može izreći kazna zatvora preko deset godina;
4) deset godina od izvršenja krivičnog djela za koje se po zakonu može izreći kazna zatvora preko pet godina;…“
Član 125 (Tok i prekid zastarijevanja krivičnog gonjenja), između ostalog, propisuje:
„…(3) Zastarijevanje se prekida svakom procesnom radnjom koja se preduzima radi otkrivanja i gonjenja učinioca zbog učinjenog krivičnog djela;
…(5) Svakim prekidom zastarijevanje počinje ponovo da teče;
(6) Zastarelost krivičnog gonjenja nastaje u svakom slučaju kad protekne dvostruko vrijeme koje se po zakonu traži za zastarelost krivičnog gonjenja.“
Zaključuje se da je za krivično djelo Zloupotreba službenog položaja, iz člana 416 stav 4 KZ-a, rok zastarelosti deset godina od izvršenja krivičnog djela, a da je apsolutni rok zastarelosti dvadeset godina. Kako je od marta 2005.godine, proteklo više od dvadeset godina, krivično gonjenje za ovo krivično djelo ne može se preduzeti.
Članom 401 osnovnog teksta KZ-a, bilo je propisano krivično djelo Zločinačko udruživanje. Zakonom o izmjenama i dopunama KZ-a, iz 2010. godine, to djelo je preimenovano u Kriminalno udruživanje, ali je odredba, u suštini, ostala ista:
„(1)Ko organizuje grupu ili drugo udruženje koje ima za cilj vršenje krivičnih djela za koja se može izreći kazna zatvora…
(3) Ako se za djelo iz stava 1 ovog člana može izreći kazna zatvora od pet godina ili teža kazna, organizator udruženja će se kazniti zatvorom od jedne do osam godina, a pripadnik udruženja zatvorom do dvije godine.“
Znači, zastarelost krivičnog gonjenja je i za ovo krivično djelo nastupa protekom deset godina, a u svakom slučaju protekom dvadeset godina od izvršenja krivičnog djela (mart 2005), te se krivično gonjenje ne može preduzeti.
Krivično djelo Primanje mita propisano je u članu 423 KZ-a i, između ostalog, glasi:
(1)Službeno lice koje zahtijeva ili primi poklon ili drugu korist ili koje primi obećanje poklona ili druge koristi za sebe ili drugog da u okviru svog službenih ovlašćenja izvrši službenu radnju koju ne bi smjelo izvršiti ili da ne izvrši službenu radnju koju je moralo izvršiti, kazniće se zatvorom od dvije do dvanaest godina.“
Zakonom o izmjenama i dopunama KZ („Službeni list CG“, br. 40/2013, riječi „poklon ili druga korist“, zamijenjene su riječju „mito“, ali je suština odredbe ostala neprimijenjena.
Zastarelost krivičnog gonjenja za ovo krivično djelo nastupa istekom petnaest godina od izvršenja ovog krivičnog djela, a u svakom slučaju u roku od trideset godina od izvršenja. Znači, apsolutna zastarelost krivičnog gonjenja nije nastupila, ali je neophodno da je zastarijevanje prekidano procesnim radnjama tužilaca ili policije protiv prijavljenih (osumnjičenih), tako da je zastarijevanje počinjalo ponovo da teče.
Dokaz da su procesne radnje preduzimane je i postupak koji se vodi protiv prijavljenog Olega Obradovića. Naime, specijalno državno tužilaštvo je, 2018.godine, podiglo optužnicu protiv njega i Miodraga Ivanovića, kao bivših direktora TCG-a, za krivično djelo Zloupotrebe ovlašćenja u privredi, iz člana 276 KZ-a, a u vezi privatizacije te kompanije. A podizanju optužnice je morao prethoditi postupak izviđaja (pretkrivični postupak), kao i prethodni postupak (istraga) koji su sigurno trajali više godina.
Zaključujemo, nije nastupila zastarelost za krivično gonjenje prijavljenih Mila Đukanovića i drugih NN lica, za krivično djelo Primanje mita.
Prema Zakonu o državnom tužilaštvu, Vrhovni državni tužilac (VDT) može neposredno vršiti ovlašćenja za koje je zakonom ovlašćen rukovodilac SDT-a, a može specijalnim državnim tužiocima izdavati opšta obavezna uputstva, ili obavezna uputstva za postupanje u pojedinom predmetu.
Pored toga, VDT vrši nadzor nad radom SDT-a, neposrednim uvidom i(li) preduzimanjem odgovarajućih mjera za efikasan i zakonit rad državnog tužilaštva.
Proizilazi, VDT je dužan, u okviru svojih ovlašćenja, da:
1)Pokrene krivični i disciplinski postupak protiv tužilaca SDT koji su namjernim nečinjenjem uzrokovali zastarelost krivičnog gonjenja prijavljenih za krivična djela Zloupotreba službenog položaja i Zločinačko (kriminalno) udruživanje.
2) Neposredno ili izdavanjem konkretnog uputstva rukovodiocu SDT-a i/ili postupajućem tužiocu, preduzme ili naloži preduzimanje procesnih mjera i radnji protiv Mila Đukanovića i drugih prijavljenih NN lica za krivično djelo Primanje mita.
3) U najkraćem mogućem roku obavijesti javnost o preduzetim mjerama.
Milan Gajović, diplomirani pravnik sa advokatskim ispitom i diplomirano ekonomista, iz Podgorice