BEOGRAD – Ambasador Srbije u Sjedinjenim Američkim Državama Dragan Šutanovac rekao je da je značaj nedavno objavljenog izveštaja Stejt departmenta o Zapadnom Balkanu u tome što ima potpuno drugačiji ton i u kome se Srbija ne pojavljuje kao problem koji treba rešiti, već kao partner sa kojim mogu da se ostvare zajednički interesi, a na to, naglašava ukazuje i rečenica koja govori o budućim aktivnostima američke administracije – da tokom 2026. godine održi dijaloge sa Severnom Makedonijom i Srbijom.
On je u autorskom tekstu za list „Politika“ rekao da naizgled tehnička formulacija zapravo ima veliku političku težinu – da je strateški dijalog između Srbije i Sjedinjenih Američkih Država postao deo zvanične politike američke administracije.
„Takvi formati po pravilu se uspostavljaju sa državama sa kojima postoji namera da se odnosi podignu na viši nivo i institucionalizuju. Sama činjenica da se Srbija nalazi među državama sa kojima administracija planira institucionalizovani dijalog govori više od brojnih političkih izjava i diplomatskih saopštenja“, rekao je Šutanovac.
Kako je rekao značaj dokumenta je ne u pojedinačnim činjenicama već što potvrđuje duboku promenu pristupa Vašingtona prema Srbiji – od odnosa koji je godinama bio opterećen otvorenim pitanjima ka odnosu koji se sve više zasniva na zajedničkim interesima, strateškom dijalogu i dugoročnoj saradnji.
Taj dokument upućen Kongresu SAD, pod nazivom „Politika SAD za promociju regionalne stabilnosti i prosperiteta na Zapadnom Balkanu“ (United States Policy to Promote Regional Stability and Prosperity in the Western Balkans), pojasnio je Šutanovac, predstavlja svojevrsnu mapu puta američke politike prema Zapadnom Balkanu u narednom periodu, za Srbiju ima mnogo veći značaj nego što na prvi pogled može da se učini.
„Upravo zato ovaj dokument vredi čitati ne samo kroz ono što eksplicitno saopštava, već i kroz pravac u kojem usmerava buduće odnose Srbije i Sjedinjenih Američkih Država“, rekao je Šutanovac za dokument za koji smatra da je prošao gotovo neprimećeno, dok je pažnja svetske javnosti usmerena na rat u Ukrajini, sukobe na Bliskom istoku i rastuće rivalstvo velikih sila.
Kako ističe, dokument potvrđuje nešto što je već moglo da se nasluti iz prvih meseci rada nove američke administracije – era „izgradnje država“, međunarodnog tutorstva i beskonačnih procesa političkog nadzora nad Balkanom polako odlazi u prošlost.
„U jednoj od ključnih rečenica navodi se da je ‘period američkog nation-buildinga završen’. Na prvi pogled reč je o jednoj formulaciji u opširnom administrativnom dokumentu. Međutim, ona zapravo otkriva značajnu promenu u načinu na koji Vašington danas posmatra Zapadni Balkan i svoju ulogu u regionu. Drugim rečima, Sjedinjene Američke Države više ne žele da budu upravnik regiona. Njihov fokus sada je na stabilnosti, ekonomskim interesima, investicijama i partnerstvima koja donose konkretne rezultate“, smatra Šutanovac.
Dodaje da u tome leži najveća razlika u odnosu na većinu dokumenata koji su prethodnih 20 godina definisali američku politiku prema Srbiji – tokom dve decenije nakon demokratskih promena 2000. godine, Srbija je u velikom broju američkih izveštaja, strategija i kongresnih rasprava uglavnom posmatrana kroz tri teme: KiM, demokratizaciju i usklađivanje spoljne politike sa Zapadom.
„Fokus je bio na reformama, političkim uslovima i pitanjima koja su često predstavljana kao prepreke daljem razvoju odnosa. Posebno nakon početka rata u Ukrajini 2022. godine, značajan deo američkih analiza Srbiju je posmatrao pre svega kroz prizmu odnosa sa Rusijom. Raspravljalo se o sankcijama Moskvi, energetskoj zavisnosti, ruskom medijskom uticaju i usklađivanju sa spoljnopolitičkim pozicijama Evropske unije. U pojedinim dokumentima Kongresa i uticajnih istraživačkih centara Srbija je često predstavljana kao izazov koji treba rešavati ili kao država čije ponašanje zahteva dodatni međunarodni pritisak“, rekao je Šutanovac.
PROČITAJ VIŠE SA IZVORA — rtv.rs